Bir Toplumun Kaderini Nüfusu mu, Eğitimi mi Belirler?

Bir okulun bahçesindeki kalabalığa bakarken iki ayrı şey görebiliriz. Bir yönetici kaç dersliğe ihtiyaç olduğunu hesaplar. Bir öğretmen, birbirinden farklı yüzlerin hangi sorularla sınıfa gireceğini düşünür. İkisi de gereklidir. Fakat ülkenin geleceğini konuşurken çoğu zaman ilk bakışta kalıyoruz: Kaç kişiyiz, kaç gencimiz var, kaç mezun vereceğiz? Kalabalığın içindeki çocuğun ne öğrenebildiğine gelince sesimiz biraz azalıyor.

Nüfusun önemsiz olduğunu söyleyemeyiz. Yaş dağılımı, çalışma çağındaki insanların sayısı, yaşlananların bakım ihtiyacı ve şehirlerin taşıma kapasitesi gerçek meselelerdir. Birleşmiş Milletler Nüfus Bölümü, çalışma çağındaki nüfusun payının yükseldiği dönemin ekonomik büyüme için bir fırsat oluşturabileceğini belirtiyor. Buradaki önemli kelime fırsat. Yaş yapısı bir imkân açabilir; o imkânın nasıl değerlendirileceğine kendiliğinden karar vermez.

Okuduğunu anlamayan bir çocuğun sorunu ileride yalnızca Türkçe dersinde ortaya çıkmaz. İş sözleşmesini, ilaç kullanımını, seçim vaadini ve internetteki bir iddiayı değerlendirmekte de güçlük yaşayabilir. Bu nedenle temel eğitim, işgücü yetiştirmenin ötesinde ortak hayatın güvenliğidir. İnsanların birbirini kandırmadan alışveriş yapabildiği, kamu kararını takip edebildiği, haklarını anlayabildiği bir düzenin başlangıcıdır. Bir ekonomik hedefi konuşurken onun dilini anlayacak insanı da konuşmalıyız.

Buradan aileleri suçlayan bir sonuca varmak haksızlık olur. Evinde kitaplık bulunmayan çocuk daha az değerli değildir. Annesi babası uzun saatler çalışan bir öğrencinin eksik kalan desteğini yalnızca aileye yükleyemeyiz. Kamusal eğitimin anlamı biraz da burada ortaya çıkar: Çocuğun hangi eve doğduğunun, öğrenebileceklerinin sınırını belirlememesini sağlamak. İyi okul, zaten avantajlı olanı parlatmak kadar geriden başlayanın yolunu açabildiğinde değerlidir. Bu sorumluluk, çocuğun yaşadığı mahalleye göre değişmemeli.

Üstelik eğitimli nüfusun varlığı da tek başına yeterli bir güvence sayılmaz. Mühendis yetiştirip tasarım kararlarını hep dışarıdan almak, sağlık çalışanı yetiştirip çalışma koşullarını tüketici hâle getirmek, öğretmeni yetiştirip sınıfta yalnız bırakmak mümkündür. Eğitim, üretim düzeni ve kurumların niteliği birlikte düşünülmeli. Bilgiyi kullanacak bir iş yoksa diploma bekleme odasına dönüşür. İş var ama yükselmenin ölçüsü tanışıklık ise öğrenmenin toplumsal itibarı aşınır.

Bu yüzden benim önereceğim ilk ölçü yeni bina sayısı değil, her çocuğun temel becerilerde nerede durduğudur. İlçe düzeyinde öğrenme eksikleri erken belirlenmeli; destek programları öğrenciyi damgalamadan işletilmeli. Öğretmen, sınıfındaki farklı ihtiyaçlara cevap verebilmek için zaman, materyal ve mesleki dayanışma bulmalı. Bütçe hazırlanırken yalnızca açılış gideri değil, okulun yıllarca iyi işlemesini sağlayacak bakım ve insan kaynağı da güvenceye alınmalı.

Bir toplumun kaderini tek bir sayı belirlemez. Ancak o sayının içindeki insanı nasıl gördüğümüz birçok şeyi belirleyebilir. Çocuğa geleceğin işçisi diye bakmakla kendi sorularını kurabilecek bir insan diye bakmak arasında uzun bir yol var. Nüfus tartışmasının gerçek sınavı o yolu kimin yürüyebildiğidir. Bahçedeki kalabalık dağıldığında hangi çocuk, geldiğinden daha fazla imkânla evine dönüyor?

İngilizcesini oku ↗ · Tüm blog yazıları