Birbirimize randevusuz yer açabilmek

Telefon rehberimizde çok sayıda isim bulunabilir. Fakat kötü olmayan, yalnızca sıradan geçen bir günde kimi arayabileceğimizi düşündüğümüzde duraksayabiliriz. Bir haber vermek, iş istemek veya sorun çözmek için değil; konuşmak için. İletişim imkânlarının bolluğuyla gündelik yakınlığın aynı şey olmadığını bu küçük duraksama hatırlatıyor.

İlişkilerimizi giderek daha fazla gerekçelerle düzenliyoruz. Bir toplantının amacı, bir görüşmenin gündemi ve bir mesajın beklenen cevabı var. Bu düzen çoğu zaman işimizi kolaylaştırır. Ama birbirimizi yalnızca bir işe yarayan temaslar üzerinden görmeye başladığımızda, amaçsız gibi duran karşılaşmaların taşıdığı değeri kaçırabiliriz.

Ben bir toplumun geleceğini konuşurken bu ilişki alanını da önemsiyorum. İnsanların birbirinden haberdar olması, yalnızca zor günlerde harekete geçirilen bir dayanışma meselesi değildir. Sıradan zamanlarda kurulan temas, kişinin görülmesine ve başkalarının hayatını tanımasına imkân verir. Ortak hayat, bazen önemli hiçbir şey konuşulmadan da güçlenir.

Yakınlığı verimli bir işe dönüştürmek zorunda değiliz

Kısa bir sohbetin sonunda mutlaka yeni bir fikir, iş bağlantısı veya çözüm çıkması gerekmiyor. Birinin anlattığını dikkatle dinlemek, o günün nasıl geçtiğini sormak da başlı başına değerli olabilir. İlişkinin her anını sonuç üretmeye zorlamak, birlikte bulunmanın kendisini ikinci plana itebilir.

Bu düşünceyi herkesin her an ulaşılabilir olması gerektiği biçiminde anlamamalıyız. İnsanların dinlenmeye, yalnız kalmaya ve sınır koymaya ihtiyacı var. Randevusuz yer açmak, başkasının zamanına sınırsız hak iddia etmek değildir. Birbirimize sürekli meşguliyet açıklaması yapmak zorunda kalmadan temas edebileceğimiz küçük aralıkları koruyabilmektir.

Hayatın şartları bu aralıkları farklı biçimde daraltabilir. Uzun çalışma saatleri, bakım sorumluluğu, ulaşım ve maddi imkânlar ilişki kurma zamanını etkiler. Bu yüzden görüşememeyi yalnızca ilgisizlikle açıklamak aceleci olur. Bazen insanın isteği vardır, fakat o isteği taşıyacak zamanı ve enerjisi kalmamıştır.

İlişkiyi sürdürmenin tek yolunu uzun buluşmalar olarak görmek de zorlaştırıcı olabilir. Kısa bir yürüyüş, düzenli bir telefon konuşması veya aynı saatte içilen bir çay, farklı hayatlara daha kolay yerleşebilir. Önemli olan bu temasın görev listesinde işaretlenecek bir maddeye dönüşmeden karşılıklı kalabilmesidir.

Bir arada bulunmanın küçük alışkanlıkları

İşyerlerinde insanı yalnızca göreviyle tanımayan bir iletişim kültürü kurulabilir. Bunun yolu herkesin özel hayatını anlatmasını istemek değildir. Yeni başlayanın sorusunu rahatça sorabilmesi, bir çalışanın sessizliğinin hemen isteksizlik diye yorumlanmaması ve birlikte geçirilen araların sürekli işe dönüşmemesi küçük ama anlamlı tercihlerdir.

Mahallelerde ve ortak mekânlarda da benzer bir alan var. İnsanların birbirini tekrar tekrar görebildiği düzenli karşılaşmalar, tanışıklığın ilk adımı olabilir. Bir okuma grubu veya ortak bir uğraş bunun yollarından yalnızca biridir. Herkesin aynı etkinliğe katılmasını beklemek yerine, farklı ilişki biçimlerine yer açmak gerekir.

Burada toplumsal bağların bütün kişisel güçlükleri çözebileceğini söylemiyorum. Bazı ihtiyaçlar profesyonel destek ve farklı hizmetler gerektirir. Gündelik yakınlığı bunların yerine koymak yanlış olur. Yine de yardım istemeden önce birinin varlığını hissedebilmek, hayatın önemli bir imkânıdır.

Farklı yaşlardan insanların birbirine temas edebilmesini de değerli buluyorum. Yalnızca deneyim aktarmak veya gençlerden teknoloji öğrenmek için değil, birbirinin gündelik dünyasını anlamak için. İlişkiyi sürekli bir fayda alışverişi olarak kurmadığımızda, insanın katkısından önce kendisini görebilme ihtimalimiz artar.

Geleceği daha bağlantılı cihazlarla kurarken, birbirimize ayırabildiğimiz sıradan zamanı da kaybetmeyelim. Bir toplumun gücü bazen ne kadar kişiye ulaşabildiğinde değil, birinin kapısını çaldığında kendisini açıklamak zorunda kalmadan karşılanabildiğinde görünür. Böyle bir yakınlık büyük bir programdan önce, bugün sürdürebildiğimiz küçük alışkanlıklarda başlayabilir.